10 x Inspiratie tot actie!

Op heel veel verschillende manieren zijn publieke, private en maatschappelijke organisaties slim, onconventioneel en innovatief bezig om de verkeersveiligheid in ons land te verbeteren. Ook inwoners van Nederland dragen een steentje bij. Al deze inspanningen geven ons inspiratie tot actie! Tien inspiratiebronnen uitgelicht.

  • 1. ‘Verbeter niet de mens, maar zijn omgeving’

    Verbeteringen van de verkeerssituatie en aan auto’s hebben veel meer effect dan campagnes voor gedragsverandering. Veel ongevallen ontstaan immers door onbewust of onbedoeld gedrag. Dat stelt Jop Groeneweg op basis van onderzoek. Hij is hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Leiden en onderzoeker bij TNO.

     

    Neem bijvoorbeeld de bordjes met ‘Ga terug’ bij de afrit, die moeten voorkomen dat spookrijders de weg op gaan. Groeneweg: “Die staan aan weerszijden, waardoor je ze óók altijd ziet als je de goede kant op rijdt. Als je dan een keer de verkeerde kant op rijdt en je ziet dat bord weer staan, dan valt het niet meer op. Plaats hem daarom niet aan de rechterkant, zou ik zeggen. Dan weet je: als ik het bord zie, dan klopt het niet.”

     

    Niet helder

    Ander voorbeeld: een bord bij de snelweg met de tekst ‘Bij rood x, rijstrook dicht’. Groeneweg: “Mag je hier nooit komen of alleen nu niet? De boodschap is niet helder. Ons brein heeft moeite dit te verwerken.”

    Dit zijn nu typisch situaties die volgens de onderzoeker de kans op fouten in het verkeer verhogen. Je kunt op papier de verkeersveiligheid nog zo goed geregeld hebben, het gaat erom of het in de echte wereld ook zo werkt, stelt hij. “Dat je overal keurig vinkjes hebt staan, goed door de audit bent gekomen en dat jouw plannen zijn goedgekeurd met een ISO-certificaat, zegt helemaal niets. Wanneer is een probleem namelijk groter: wanneer het in de papieren wereld niet goed is geregeld, of in de echte wereld?”

     

  • 2. ‘Betrek burgers bij hun wegen’

    “Betrek burgers meer bij hun wegen, dan gedragen ze zich er vanzelf anders op. Nu betalen ze ervoor, hebben ze er een mening over, maar voelt het te weinig alsof de weg ook van hun is.” De aanbeveling komt van Sahar Meradji, programmamaakster van de tv-serie ‘De gevaarlijkste wegen van Nederland’.

     

    In het programma van Meradji kwam onder andere de Oude Dijk in Exloo aan de orde. Hier vliegen herhaaldelijk auto’s uit de bocht, omdat automobilisten in een flauwe bocht moeten bijsturen en dan in een slip geraken. Desondanks laten maatregelen die de situatie kunnen verbeteren, zoals bomenkap of een wegverbreding, jaren op zich wachten.

     

    Burger serieus nemen

    Volgens Meradji is het belangrijk om snel tot dergelijke maatregelen over te gaan. “Maar daarnaast dienen we ook weggebruikers meer bewust te maken van hun verantwoordelijkheid voor de weg. De weg voelt nu als van iedereen, maar niet als van jou.” Daar komt bij dat de wegbeheerder ook niet altijd open staat voor die burgerbetrokkenheid. “Als de burger het gevoel heeft dat hij iets over de weg te zeggen heeft, zal hij zich ook meer inzetten voor verbeteringen en zijn gedrag aanpassen. De burger moet dus serieus genomen worden.” Hoe? Meradji: “Vertel bijvoorbeeld maar eens hoeveel een weg kost en leg maar uit hoe je als burger wél inspraak kunt hebben.”

  • 3. ‘Laat BOA’s gaan beboeten’

    Buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) moeten meer bevoegdheden krijgen, zodat ze ook verkeersovertredingen kunnen beboeten. De aandacht moet namelijk niet langer gaan naar nog meer asfalt of gedragsverandering, maar naar meer handhaving.

     

    Dat stelt Harald Bouman van de VNG, tevens wethouder in de gemeente Eemsmond. Op dit moment heeft handhaving geen prioriteit bij de politie, geeft Bouman aan, terwijl burgers wel aan wethouders vragen of er wat aan gedaan kan worden.

    De VNG voert campagne voor verbreding van de bevoegdheden van BOA’s. Zij kunnen volgens Bouman het gat opvullen dat de politie nu laat liggen.

    Daarnaast pleit hij voor meer samenwerking, zoals met het IPO (InterProvinciaal Overleg). Bouman: “Dat is belangrijk omdat provincies de beheerders zijn van veel lokale wegen, terwijl juist daar een toename van het aantal verkeersgewonden te zien is.”

     

  • 4. Meer inzicht in verkeersveiligheid dankzij STAR

    Dankzij het STAR initiatief hebben wegbeheerders en politie beter inzicht in de verkeersveiligheid. De verkeersongevallen vormen weer een belangrijke bron voor verkeersveiligheid. Erik Donkers (VIA) legt uit hoe dat werkt.

  • 5. 250 kilometer Amsterdams fietspad in kaart

    Amsterdam heeft 250 kilometer fietsroutes in kaart laten brengen. Met per 25 meter een score op zes indicatoren die een rol spelen bij ongelukken. Zij zijn verzameld in CycleRap, een initiatief van de ANWB, uitgewerkt door SWOV. Acht mensen hebben hieraan twee maanden lang fulltime gewerkt.

     

    Voor deze fietsveiligheidsindex registreerden onderzoekers van SWOV onder andere of de fietspaden langs wegen gescheiden liggen, of er obstakels op of naast het pad zijn, maar ook of het fietspad ander verkeer kruist. In de index zijn ook gegevens over de verkeersintensiteit en data van ambulances verwerkt. Uiteindelijk kwam er per wegdeel van 25 meter een score uit: 1 voor de meest veilige situatie, 3 voor de minst veilige. Ze zijn gevisualiseerd op een kaart van Amsterdam, met groen voor veilig, blauw voor gemiddeld en rood voor onveilig.

     

    Basis voor beleid

    Op basis van deze gegevens kan Amsterdam fietsroutes veiliger ontwerpen. Voorheen waren de fietspaden nog vaak sluitstuk in de planningssystematiek. Uiteindelijk kan de index basis zijn voor beleid, bijvoorbeeld dat alle straten die slecht scoren binnen een bepaalde termijn aan bepaalde normen moeten voldoen.

     

    ‘Gezonde routes’

    De hoofdstad bekijkt nu met welke data de index aangevuld kan worden en voor welke toepassingen deze nog meer van nut kan zijn. De afdeling die over wegonderhoud gaat, kan er bijvoorbeeld informatie uithalen die antwoord geeft op de vraag welke wegen herbestraat moeten worden. De politie kan zien welke straten prioriteiten hebben om campagne op te voeren. Maar ook helpen de gegevens de stad om ‘gezonde routes’ in kaart te brengen.

     

  • 6. Techniek is veiliger dan de mens

    (maar dat vindt de mens niet altijd)

    Allerlei moderne technieken maken het rijden veiliger. Vinden de bestuurders dat zelf ook? Niet altijd, zo blijkt uit onderzoek van de TU Delft.

     

    Leuk als je de meeste slimme technieken bedenkt om de automobilist te helpen om ongevallen te voorkomen. Als mensen er echter geen vertrouwen in hebben en het daarom niet willen, schiet het niet op. Onderzoekster Anastasia Tsapi van de TU Delft ging daarom met een team via een enquête na welke technieken bestuurders nuttig vinden.

     

    Handig

    Het onderzoek betrof de Adaptive Cruise Control (ACC, een cruise control die de auto op zekere afstand van zijn voorganger houdt) en de Blind Spot Detection (BSD, ofwel dodehoekdetectie). Technieken die aantoonbaar de veiligheid vergroten. Zo houdt de ACC meer afstand dan een mens zou doen en reageert ook sneller. De BSD bespaart de mens handelingen, wat handig is voor personen die moeite hebben met multitasken.

    Dat ACC en BSD handig zijn, beamen bestuurders op veel punten. De ACC voorkomt botsingen, helpt bij het invoegen op de snelweg en vergroot de verkeersveiligheid, vinden zij.

     

    In de rijopleiding

    De BSD werd op één punt niet handig bevonden: in de bebouwde kom en bij verkeersopstoppingen. Hoe ervarener en zelfverzekerder een bestuurder is, hoe minder die het nut van zogenoemde ‘Advanced Driver Assistance Systems’ (ADAS) vindt. Bestuurders willen liever zelf sturen en controle hebben.

    Na een instructie waren zij echter positiever over de werking. De onderzoekers van TNO bevelen dan ook aan om ADAS in de rijopleiding mee te nemen.

     

  • 7. RookieDongle geeft inzicht in rijgedrag

    Geef beginnende automobilisten én hun ouders inzicht in hun rijgedrag en de risico’s daarvan. Dat doet de Rookie Dongle, een Vlaamse uitvinding. Doel: de risico’s op ongelukken verkleinen.

     

    De RookieDongle kun je zo in je auto aansluiten en houdt via GPRS elke zes seconden bij hoe hard je rijdt. Snelheid is bij een derde van de ongevallen de oorzaak. En verkeersongevallen zijn weer nummer één doodsoorzaak onder jongeren tussen 18 en 24 jaar. Door betrouwbare data over de rijsnelheid te geven, hoeft geen discussie meer te ontstaan tussen ouder en kind over de werkelijke snelheid, maar kan het de start zijn voor een gesprek over rijgedrag.

     

    Alarm

    Op een kaart is nauwkeurig te zien waar de bestuurder zich aan de limiet heeft gehouden en waar (veel) te hard werd gereden. Een maandrapport biedt inzicht in structureel risicovol gedrag, vaste punten waar de jongere herhaaldelijk de fout in gaat en verbeterpunten. Zodra de bestuurder de limiet dermate overschrijdt dat hij volgens de wet risico loopt het rijbewijs kwijt te raken, geeft de RookieDongle een alarm, óók naar de ouders.

    Maar dan trekt een jongere toch gewoon die Dongle eruit? Onmogelijk, want ook dat wordt meteen geregistreerd. Het systeem is niet in het ootje te nemen.

     

    Meer weten? Kijk op www.rookiedongle.nl

     

  • 8. Verkeerseducatie in het gedrang

    Goede verkeerseducatie voor middelbare scholieren is cruciaal, stelt Marlies den Ouden, directeur van TeamAlert. En dus is het van belang dat dit ook onderdeel gaat uitmaken van de Onderwijsagenda 2032, bepleit zij in dit filmpje.

  • 9. Intelligente fietsen verhogen fietsveiligheid

    Intelligente fietsen dragen werkelijk bij aan de fietsveiligheid. Nu is een sluitende businesscase nodig, zodat ze ook industrieel in productie kunnen worden genomen. Maar dat is niet een-twee-drie gebeurd.

     

    Roessingh Research and Development, de universiteit van Twente en INDES hebben samen SOFIE ontwikkeld, de Slimme Ondersteunende Fiets. Deze fiets helpt ouderen bij het op- en afstappen via een automatisch in hoogte verstelbaar zadel. Daarnaast heeft het voertuig een elektrische opstarthulp zodat fietsers eerder op snelheid komen. Ten slotte is de SOFIE ook nog stabieler zodat fietsers minder slingerbewegingen maken.

    Testgebuikers zijn positief: ‘Met deze fiets is het makkelijker manoeuvreren’. De conclusie is duidelijk, stelt Rosemary Dubbeldam van Roessingh: “Het is mogelijk om met eenvoudige fietsaanpassingen de fietsveiligheid en het comfort te vergroten.”

     

    Trillingen

    Een vergelijkbare conclusie komt van TNO, dat de afgelopen jaren gewerkt heeft aan een intelligente fiets. Zo is achterop de fiets een camera gemonteerd. In het zadel gaan sensoren trillen als verkeer van achteren de fiets nadert. Voorop zit bovendien een camera gemonteerd. Komt er tegemoetkomend verkeer, dan voelt de fietser dat aan trillingen in de handvaten. Een routeplanner helpt de fietser bovendien bij het kiezen van de meest veilige routes. “De trillingen worden als logisch ervaren en fietsers hebben het gevoel dat de waarschuwingen ook op het goede moment komen”, aldus onderzoeker Stefanie de Hair van TNO.

     

    Niet sexy

    En dus lijkt de tijd rijp om de slimme fietsen in productie te nemen. Maar zo eenvoudig is dat nog niet, stelt Rene Bolt, namens fietsproducent Accell Nederland. “Dan gaat het namelijk om volumes en een sluitende businesscase, en zover zijn we nog niet. Met name op het gebied van draagvlak is aanvullend onderzoek nodig. Willen mensen op deze fiets gezien worden? Veiligheid is belangrijk, maar niet heel sexy. En willen consumenten daar dan ook voor betalen?”

    Daar komt bij dat de fietsbranche de toeleveranciers ook mee moet krijgen. “Denk aan leveranciers van radarsystemen en andere systeemleveranciers. Wij hebben bij dat soort partijen niet de regie om bijvoorbeeld onderdelen toe te voegen of ontwerpen aan te passen. Ook zij moeten de toegevoegde waarde van samenwerking zien.”

     

  • 10. InterventieKompas helpt koers bepalen

    Hoe zorg je dat mensen de wet en regelgeving naleven? En dat ze dat vanuit zichzelf doen, zodat we minder hoeven te controleren? Het InterventieKompas van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CVV) kan helpen.

     

    Het InterventieKompas is net nieuw.  Volgens Karin Bongers is het een prachtig instrument voor doelgroepanalyses. “In vier stappen breng je met dit kompas motieven van verschillende doelgroepen in kaart, krijg je een doorkijkje naar mogelijke gedragsmechanismen en aanknopingspunten om daar de juiste interventies op te doen.”

     

    Vier fases

    Vier fases helpen de gebruiker naar een handelingsperspectief. Allereerst is er de projectintake, vervolgens de doelgroepanalyse, dan de doelgroepverdeler en ten slotte de fase van het koers bepalen. Vragenlijsten helpen je door de verschillende fases heen. Het InterventieKompas geeft zelfs voorbeeldinterventies ter inspiratie.

    Het InterventieKompas is welliswaar ontwikkeld voor het CVV, maar kan ook prima ingezet worden om beleidsmakers te helpen bij het bedenken van interventies op het gebied van verkeersveiligheid.

     

    Meer weten? Kijk op www.interventiekompas.nl