Uit de praktijk

Op veel plaatsen in ons land zijn mooie voorbeelden te vinden van hoe onderwijs en onderzoek elkaar versterken. Wat gebeurt er zoal en waarom? Welke onderzoeken vernieuwen het onderwijs nu al? En welke dilemma's en vraagstukken vragen nog om een oplossing? Drie verslagen van deelsessies van het NRO-congres 2019 Samen op koers.

Bouwen aan een traumasensitief klimaat

Seksueel misbruik, verwaarlozing, pesten, armoede, uithuisplaatsing: veel kinderen krijgen in hun jeugd te maken met nare jeugdervaringen. Over het algemeen zijn scholen zich nog te weinig bewust van de signalen van een trauma bij leerlingen. Uit praktijkervaringen blijkt Traumasensitief Onderwijs een veelbelovende aanpak om scholen hierin beter te ondersteunen.

"Je zou misschien verwachten dat trauma's vooral in het speciaal onderwijs voorkomen", zegt Wendy Nelen van Stichting Koraal/Praktikon. "Maar ook in het regulier onderwijs bevinden zich veel leerlingen die te maken hebben gehad met nare ervaringen. Denk maar eens aan pesten, of een vechtscheiding", vult Evelyne Offerman van Stichting Orion aan. Uit onderzoek blijkt dat trauma's niet alleen effect hebben op het gedrag, maar ook op de hersenontwikkeling van een kind.

Herstel is mogelijk, leggen de onderzoekers uit. En 80% van dat herstel vindt plaats in het gewone leven. Thuis, maar dus ook voor een belangrijk deel op school. Daarom hebben zij het handboek Traumasensitief Onderwijs ontwikkeld.

Handvatten
Onderdeel van het handboek is een training voor het onderwijs. Je werkt als school toe naar een traumasensitief onderwijsklimaat. De training bestaat uit vier belangrijke pijlers:

  • Kennisontwikkeling
  • Richting geven aan een traumasensitief klimaat (personeelsbeleid)
  • Bouwen aan relaties met leerlingen
  • Regulatie bevorderen: omgaan met stress en ontspanning

Iedereen doet mee
Nelen: "Als je als school traumasensitief onderwijs wilt bieden, zal je vanuit die visie aan álle aspecten moeten voldoen." Dat betekent volgens haar dat een directie het belang en de urgentie ervan moet inzien. En tijd en ruimte moet geven voor bijvoorbeeld het volgen van trainingen. "Je moet als school echt als team opereren, inclusief leidinggevenden", aldus Nelen. Leerkrachten leren tijdens de training ook hoe hun eigen stressregulatie werkt en welk effect hun stress op kinderen heeft. Offerman: "Want je moet als docent goed voor jezelf zorgen om goed voor deze kinderen te kunnen zorgen."

Naamsverandering
De onderzoekers sluiten af met de volgende overpeinzing: "We zijn nog aan het nadenken of we misschien een andere naam voor het handboek moeten kiezen, vanuit een positievere insteek. Misschien met het woord herstelgericht of veerkracht erin. Want als kinderen íéts zijn, hebben we gemerkt, is het wel veerkrachtig." Het handboek is begin maart 2020 voor iedereen beschikbaar.

Reactie deelnemers

Veel invloed

"Je denkt vaak dat trauma's vooral in het speciaal onderwijs voorkomen, maar ook bij ons in het regulier onderwijs komen we kinderen tegen met nare ervaringen. Het komt overal voor. In de workshop kwam het belang van een veilige omgeving uitgebreid aan bod. Niet alleen thuis moet het veilig zijn, ook op school. We zijn ons nu nog meer bewust dat we als leerkrachten veel invloed hebben op het herstel van getraumatiseerde kinderen. En het is echt belangrijk om als volledig team achter deze visie te staan en ermee aan de slag te gaan."

Eefke Gerritsen en Marieke Ferguson, leerkrachten de Liduina basisschool

De Kennisrotonde: benutten en verspreiden van kennis

Wat werkt nou écht? Onderwijsprofessionals stellen zichzelf regelmatig die vraag, maar tijd om het goed uit te diepen is er vaak niet. Daarom is er de Kennisrotonde, het online loket van het NRO. Sinds de start in 2016 zijn er al zo'n 360 vragen beantwoord en deze zijn voor iedereen te raadplegen als praktijkgerichte onderzoekspublicaties.

Vragen die zijn beantwoord gaan bijvoorbeeld over het effect van huiswerk op de leerprestaties, het verbeteren van de taalvaardigheid, differentiatie in de klas en het belang van feedback op het huiswerk. Er zijn al veel meer vragen gesteld dan de genoemde 360, maar velen konden simpelweg worden beantwoord door te verwijzen naar bestaande informatie. Ziehier het succes van de Kennisrotonde.

Werkwijze
Als een onderwijsprofessional online zijn vraag stelt, wordt hij altijd teruggebeld door een Kennismakelaar, een medewerker van de Kennisrotonde om de vraag goed duidelijk te krijgen. Vervolgens gaan Kennismakelaars en antwoordspecialisten (vaak aio's), aan het werk. Is er relevante literatuur? Welke deskundigen zijn te raadplegen? Loopt er al onderzoek? Het antwoord op de vraag wordt online gedeeld op de Kennisrotonde, inclusief achterliggende informatie, bronnen, verwant onderzoek, praktische toepassingen en eventueel een filmpje. Door de online publicatie kan de rest van Nederland ook maximaal profiteren. Want kennisbenutting en kennisverspreiding, dat is het doel.

De cijfers

  • Gemiddeld rapportcijfer: 8,6.
  • Zo'n 360 unieke vragen beantwoord.
  • Ongeveer driekwart van de vragen worden gesteld door het po en vo.
  • De leraar stelt de meeste vragen, gevolgd door de schoolleider en het schoolbestuur.
  • Veel vragen gaan over taal, ICT en toetsen. Leerproblemen, differentiatie en motivatie zijn ook favoriete onderwerpen.
  • Toepasbaarheid in de klas is over het algemeen groot.

Reactie deelnemer

Leuke instinker

"Ik maak voor mijn masteronderzoek Onderwijskunde veel gebruik van de Kennisrotonde. Het helpt je om verder te zoeken en het scheelt veel tijd, want de beste onderzoeken zijn al geselecteerd. De interactieve workshop vond ik erg leuk, onder meer door het spelelement. Bij één vraag hadden we een intensieve discussie over welke stelling juist was. Bleek dat alle stellingen goed waren! Een leuke instinker die ons flink in gesprek bracht."

Jolanda van de Lagemaat, curriculumexpert sector Zorg & Welzijn, Da Vinci College

Positieve ervaringen met leerKRACHT

De doelen van de leerKRACHT-aanpak zijn dat leraren meer plezier in hun werk krijgen, leerlingen zich gehoord voelen en het onderwijs op school beter wordt. Maar worden die doelen ook daadwerkelijk behaald? Daar is nu voor het eerst wetenschappelijk onderzoek naar gedaan.

Het credo van leerKRACHT is: Elke Dag Samen Een Beetje Beter. De docent staat aan het roer van die verbetering. In kleine teams werken docenten aan hun eigen ontwikkeling. Daarvoor heeft Stichting leerKRACHT vier instrumenten ontwikkeld: de bordsessie, gezamenlijk lesontwerp, lesbezoek en de stem van de leerling.

Twee soorten
LeerKracht is redelijk bekend bij (professionals in) het Nederlandse onderwijs en de ervaringen lijken positief. Maar een onderzoek naar bewezen opbrengsten was er nog niet. Oberon Onderzoek en Advies voerde daarom, samen met de Universiteit Utrecht, een effectstudie uit. Ditte Lockhorst, Oberon Onderzoek en Advies: "We hebben een promotie- en een effectonderzoek gedaan. Onderzoeker Angela de Jong heeft in haar promotieonderzoek specifiek gekeken naar de rol van de schoolleider. Daaruit bleek dat er twee type schoolleiders zijn: één die erg vanuit het wij-perspectief kijkt, de ander faciliteert vooral en staat meer aan de zijlijn."

Overal stijging
"In het uitgebreide effectonderzoek hebben we het volgende gemeten: de aanpak en uitvoer, het enthousiasme, de lerende cultuur, het handelen van de leraar en de resultaten voor de leerlingen. Dat hebben we trapsgewijs gedaan, er zit namelijk een bepaalde volgordelijkheid in het meten van de opbrengsten. Als we inzoomen op bijvoorbeeld de trap lerende cultuur zien we overal een stijging. We zien dat docenten die ondersteund worden door leerKRACHT nu bijvoorbeeld beter samenwerken en hun manier van lesgeven aanpassen aan de visie van de school. Dat was echt een opvallende uitkomst."

Scepsis verdwenen
Die positieve ervaring heeft ook het Alkwin Kollege in Uithoorn. Afdelingsleider Gert-Jan de Bruin: "We zijn met leerKRACHT gestart omdat we een groot verandertraject doormaakten bij ons op school. Daarbij gebruikten we leerKRACHT als ondersteunende methodiek. In eerste instantie was ik wat sceptisch, maar ik ben nu heel positief. We werken beter samen en er is meer focus op een gezamenlijke visie. Teams zijn productiever, gemotiveerder en meer bevlogen. Dat komt ook doordat we elke week bij elkaar komen. Mijn advies is dan ook: zet alle instrumenten van LeerKRACHT in om een optimaal effect te behalen. Als één onderdeel niet wordt gebruikt, is de aanpak veel minder effectief."

Ten slotte: nog niet alle resultaten van het onderzoek zijn bekend. Bekijk hier alvast de infographic met de eerste resultaten.

Factsheet-Kennisontwikkeling-en-kennisdeling-met-leerKRACHT.pdf

Reactie deelnemer

Daadwerkelijk doordringen

"Leuk om te horen hoe de schoolleider leerKRACHT heeft ingezet. Uit de workshop bleek dat er nog niet veel is te zeggen over de effecten, maar het idee van trapsgewijs meten vind ik interessant. Zo'n volgordelijkheid maakt inzichtelijk in hoeverre het daadwerkelijk doordringt in de school."

Tom Hogervorst, beleidsadviseur Innovatie en Onderzoek, VO-raad
Vorige Volgende