Dat een verdachte een Licht Verstandelijke Beperking (LVB)heeft, merk je niet direct. Of je ziet helemaal over het hoofd dat de persoon die tegenover je zit anders denkt en andere beslissingen neemt. Wat je wel ziet, is iemand die regelmatig in de problemen komt. Bij 40-45% van de gedetineerden (op basis van screening) is sprake van LVB problematiek.
Wat ergens in je achterhoofd speelt, is dat er dan iets niet klopt. Soms is er een gevoel dat die verdachte anders is, hij reageert niet zoals je verwacht. Maar hoe anders en waarom? Als je weet dat de gemiddelde emotionele ontwikkelingsleeftijd van iemand met een LVB tussen de 3 en 7 jaar ligt dan begrijp je vast dat er een andere aanpak voor deze verdachten nodig is.
In de strafrechtketen wordt steeds meer rekening gehouden met een LVB en dat is niet zonder reden. Niet alleen is het goed te weten hoe je iemand met LVB benadert en je vragen zo stelt dat ze daadwerkelijk worden begrepen. Beter nog is het om door samenwerking met andere partners in de juridische- en zorgketen er voor te zorgen dat recidive door deze doelgroep wordt voorkomen. Want je kunt pas effectieve interventies plegen als je weet wie je voor je hebt.
“Het is een uitdaging om in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren dat er sprake is van een LVB in de strafketen. We zijn nu aan het kijken hoe we dat zo vroeg mogelijk kunnen doen, vooral op de ZSM”.
Aldus Marloes Nooijens, projectleider LVB bij het Zorg-en Veiligheidshuis Rotterdam Rijnmond. Zij gaf vorige maand een LVB-workshop tijdens de Regionale Zorg- en Veiligheidsconferentie in Rotterdam. We vroegen haar wat de huidige aanpak van het Zorg- en Veiligheidshuis Rotterdam is bij verdachten met LVB.
“Op ZSM wordt context informatie verzameld door verschillende organisaties. Zij delen op een gegeven moment met elkaar wat ze weten van een verdachte, bijvoorbeeld dat iemand LVB heeft. In Rotterdam bekijken we nu de mogelijkheden om, indien LVB of vermoeden van bekend is, dit zo snel mogelijk terug te koppelen aan het politiebureau waar de verdachte zit. Op die manier kan al voor het verhoor rekening met LVB worden gehouden. En kan een sociaal verhoor plaatsvinden met bijvoorbeeld audio- en visuele ondersteuning, zodat de vragen op de juiste manier begrepen worden door verdachte.”
Marloes Nooijens: “Door vroeg in het strafproces LVB te signaleren kan hiermee bij de afdoening door de officier rekening worden gehouden. Helaas wordt LVB nog te vaak niet gesignaleerd. Ook zijn weinig officieren bekend met LVB, waardoor er weinig oog is voor deze bijzondere omstandigheid. En dan nog is de vraag: welke interventie werkt het beste bij een verdachte met LVB? Op dit moment onderzoeken we de do’s en don’ts”.
Wat kan er beter in de aanpak van LVB op ZSM
Om te komen tot een meer passende aanpak in zaken met een verdachte met LVB is een Verbeterplan Signalering en aanpak LVB op ZSM opgesteld.
Dit verbeterplan is een gezamenlijke aanpak van drie ZSM locaties (Den Haag, Zeeland en West Brabant) de landelijke LVB werkgroep en het Ministerie van Justitie enVeiligheid. Coördinator van de drie projecten, de landelijk netwerkregisseur ZSM, Bertine Koekkoek over de aanpak van LVB op ZSM:
“Het allerbelangrijkste in de aanpak van verdachten met LVB is dat alle partners in de strafrechtketen een LVB kunnen herkennen en de impact van LVB erkennen. Als je als strafrechtketen de aanpak van verdachten en daders met LVB echt goed wil doen dan moeten alle partners daarin hun rol pakken. Van het begin tot het einde van de keten.”
Hoe kan het OM anders omgaan met het thema LVB?
Karlijn de Leeuw, assistent-officier bij de Afdeling Interventies Team
Veiligheidshuis van het AP Rotterdam, is betrokken bij de opzet van de pilot aanpak LVB in het Pact op Zuid.
Wat kan er anders worden gedaan bij het OM inde aanpak van verdachten met LVB?
“Als we daadwerkelijk een verschil willen maken, dan is het van belang dat alle betrokken ketenpartners samenwerken. De LVB-problematiek beperkt zich immers niet tot het strafbare gedrag.
In Rotterdam lopen er diverse werkgroepen en pilots om te bekijken hoe dat anders kan worden aangepakt. We gaan kijken of het volgende haalbaar is: een aangepast verhoor door de politie, OM-hoorzittingen en taakstraffen in de wijk, het vroegtijdig betrekken van de sociale advocatuur en HALT afdoeningen voor 18+’ers.”
Tot slot gaf Karlijn antwoord op de vraag: wil je OM-professionals beter in staat stellen om meer passende beslissingen te nemen in strafzaken met verdachten met LVB dan is het nodig..
“…dat er een deskundigheidsbevordering plaats vindt, waardoor de OM-
professional de LVB-problematiek in een vroeg stadium kan signaleren en er in gezamenlijkheid met de ketenpartners een afdoening en aanpak op maat kan worden ingezet.”
Wil jij de online nieuwsbrief 'Straf met Zorg' in de toekomst ontvangen? Meld je dan aan via strafmetzorg@om.nl.
De ZSM locaties in Den Haag, Zeeland en West Brabant hebben een aantal stappen geformuleerd om de aanpak van LVB verdachten op hun ZSM locatie te verbeteren. Die verbeterpunten zijn:
Bewustwording bij alle ZSM medewerkers van de impact van een Licht Verstandelijke Beperking.
LVB kunnen signaleren/ screenen bij verdachten, die instromen op ZSM.
De medewerkers op ZSM hebben handelingsperspectief nodig ten aanzien van LVB verdachten.
De medewerkers op ZSM hebben zicht op alle justitiële mogelijkheden om verdachten met LVB problematiek op ZSM betekenisvol af te doen.
De medewerkers op ZSM hebben zicht op alle effectieve interventies voor de LVB doelgroep, die vanuit ZSM kunnen worden ingezet.
Overzicht scholingsaanbod, instrumenten en tools voor medewerkers van ZSM.
Informatiedeling tussen verschillende domeinen en ZSM.