De implementatiefase van het thema Straf met Zorg was nét van start toen de coronamaatregelen werden opgelegd. Op alle parketten zijn afgelopen maanden Straf net Zorg veranderplannen Straf met Zorg gemaakt met nieuwe ambities, opgaven en activiteiten voor de komende jaren.
Iedereen was er klaar voor om het thema Straf met Zorg lokaal verder vorm te geven. Om dat proces intern en extern op gang te brengen is het nodig om teams en lokale ketenpartners bij elkaar te brengen en samen na te denken over de invulling van thema’s, de lokale uitvoering, samenwerking met ketenpartners en toekomstige ontwikkelingen.
Wat kom je tegen als je aan de slag gaat met de implementatie van Straf met Zorg op een moment dat fysieke bijeenkomsten niet mogelijk zijn en de focus bij de parketten ligt op het organiseren van het primaire proces in de Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH)?
Vast staat dat er veel aandacht was voor het in stand houden van de verbinding met de ketenpartners en dat het gebrek aan fysieke aanwezigheid daarbij niet in de weg stond. De OM-professionals gingen massaal de digitale uitdaging aan om er voor te zorgen dat de meest spoedeisende zaken konden doorgaan.
Dat bleek niet altijd makkelijk met de verschillende regels en richtlijnen vanuit de diverse organisaties.
Welke gevolgen hebben de coronamaatregelen tot nu toe voor zaken met een straf met zorg thema? Hoe werk je succesvol samen als fysiek overleg niet mogelijk is? Wat zijn knelpunten waar een oplossing voor moet komen? En wat bleek een positieve aanpak in het beperken van achterstanden?
"De professional die deelneemt aan casusoverleggen over strafzaken met een zorgcomponent beschikt over vaardigheden om effectief samen te werken en heeft kennis van de betreffende thema’s.”
De investeringen in het vormgeven van Minimumnorm Straf met Zorg 4.1 levert een van de grootste successen in op: bestaande goede relaties en opgebouwdekorte lijnen met ketenpartners blijken in deze tijden belangrijker dan ooit. Daarnaast is de nodige creativiteit aangewend om spoedeisende zaken op te pakken en de zorg en veiligheid te bewaken.
Bijvoorbeeld in Limburg waar vanaf het eerste moment een Corona-appgroep per veiligheidsregio was waarin op tactisch en/of beleidsniveau processen worden gemonitord en direct worden aangepakt. Kort en krachtige communicatielijnen.
Ook in Oost-Nederland zijn de onderlinge relaties met ketenpartners goed waardoor casus-overleggen vaak toch doorgingen. Al was het soms niet met de juiste partijen of met digitale kunstgrepen.
Verder hebben OM en politie in Limburg stevig ingezet op aandacht voor veiligheid en zorg in coronatijd. Een bijeenkomst van Het Netwerk Straf en zorg (Veiligheid Voorop/huiselijk geweld) is juist daarom doorgegaan en stond in het
teken van zorg om terugloop van de meldingen huiselijk geweld. Samen met justitiepartners, Veilig Thuis, Zorg- en Veiligheidshuizen en gemeenten is geïnventariseerd hoe het ervoor staat, welke acties worden ondernomen en wat
beter kan.
Mooi nieuws was de pilot in Oost-Nederland waarin OM-strafbeschikkingen na telefonisch horen opgelegd zijn. Advocaten werden konden zaken voordragen, er was contact met slachtoffers en waar zorg nodig bleek werd de reclassering ingeschakeld. Waarvoor? Zocht reclassering contact met zorgpartners?
Zo hebben we het oplopen van achterstanden (bij welke zaken, zie opmerking geel) wat kunnen beperken en geleerd hoe goed en makkelijk het soms ook kan. Ook voor de Zorg- en veiligheidshuizen lopen de (nu veel te lange) wachttijden voor zitting niet verder op.
De professional is in staat om in elke strafzaak te herkennen of er problematiek is op meerdere leefgebieden en deze informatie te verwerken in elke (strafvorderlijke) beslissing.
Op alle parketten is ZSM op locatie doorgegaan, maar alleen overdag en zonder fysieke aanwezigheid van ketenpartners. Zij waren wel telefonisch
benaderbaar. Hierdoor bleef het betrekken van de context-informatie zoals dat al was ingeregeld, mogelijk voor die zaken die wel konden worden opgepakt.
Extra inspanningen om elkaar online of telefonisch op te zoeken en aandacht voor straf met zorg van OM-professionals hebben er voor gezorgd dat het zonder fysieke aanwezigheid is gelukt invulling te geven aan Minimumnorm 3.1. Maar digitaal vervangt uiteindelijk nooit helemaal het vlotte 'live' contact in overleggen.
Hoewel in rap tempo vooral online veel werk werd verzet, verliep de digitale samenwerking tussen het straf-, zorg- en sociaal domein op veel plaatsen minder vlot. Iedere organisatie stelde andere eisen aan de software die moest of juist niet mocht worden gebruikt om met elkaar te overleggen. Overleggen in Teams of ZOOM?
De technische ondersteuning die nodig is om informatie te delen, kwam helaas langzaam op gang. Toch blijkt iedereen zich verschillende technische hulpmiddelen voor overleg eigen te maken. Op dat punt zijn dringend verbeteringen nodig, dat is landelijk vastgesteld. Gelukkig is recentelijk besloten dat MS teams en Webex wel door OM’ers gebruikt mogen worden, mits ze uitgenodigd worden door anderen.
Het opzetten van nieuwe initiatieven intern en extern blijkt een stuk lastiger in tijden van corona. Het is makkelijker aftasten en communiceren als je elkaar in de ogen kan kijken en bij de koffie hoort en bespreekt wat er leeft. Dat is zonder fysiek overleg een uitdaging geworden.
Wat anders ging dan verwacht was het uitblijven van de verwachte toename van huiselijk geweld. Er waren ook andere onverwachte effecten zoals minder suïcides, minder aanmeldingen bij de GGZ.
Ook bijzonder was het nieuws dat leerplichtambtenaren met hun andere houding zoveel beter contact met leerlingen en ouders hadden. Niet het straffen maar bezorgdheid en hulp stonden voorop en daarmee werd veel bereikt. Misschien een aanpak die we ook als OM-professionals voor een deel van de zaken kunnen inzetten?
Komende maanden zal iedereen opnieuw koers bepalen en zal de implementatie van Straf met Zorg verder gaan in het ‘andere normaal’.
Heb je hierover vragen, suggesties om zaken te vergemakkelijken of samenwerkingen anders vorm te geven? Neem dan contact op met de beleidsadviseur Straf met Zorg in je parket.
Wil jij de online nieuwsbrief 'Straf met Zorg' in de toekomst ontvangen? Meld je dan aan via strafmetzorg@om.nl