Tom Lijffijt over de uitvoering van de Minimumnormen Straf met Zorg in de Pilot ‘Proeftuin Ruwaard’:
“Ik ben erg benieuwd wat de uiteindelijke resultaten gaan opleveren ten aanzien van Minimumnormen 2 en 2.1. Bijvoorbeeld hoe wij als proactieve opdrachtgever optreden en hoe de Reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming de aansluiting met het sociaal domein ervaren.”
Sinds een aantal jaren draait in de wijk Ruwaard in Oss ‘Proeftuin Ruwaard’. Dit is een samenwerkingsverband tussen wijkbewoners van Ruwaard en professionals. Samen zoeken zij een oplossing voor vraagstukken op het gebied van zorg en welzijn in hun wijk.
In augustus 2019 is de justitiële keten, waaronder het OM, aangesloten bij ‘Proeftuin Ruwaard’ via de pilot ‘Verbinding Justitieel ketenapparaat en Proeftuin Ruwaard’. Deze pilot is onderdeel van het programma Koers & Kansen van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid dat lokale projecten ondersteunt. Tom Lijffijt, beleidsadviseur Oost-Brabant, is contactpersoon voor het OM in deze samenwerking en deelt zijn ervaringen.
“Als het gaat om verdachten uit deze wijk met problemen op meerdere leefgebieden dan kijken we als OM met de justitiële partners op ZSM of de verdachte in aanmerking komt voor de Proeftuin Ruwaard (verder de Proeftuin). Normaal zouden we de Reclassering vragen om een advies uit te brengen, maar
nu wordt bij de Proeftuin bekeken welke zorgtrajecten al zijn ingezet bij de wijkbewoner en hoe dit verloopt.”
Lopen er geen zorgtrajecten dan onderzoeken diverse partners de behoefte en geven daarover gezamenlijk en breed advies. Hierdoor kan het OM de straf laten aansluiten op een individuele situatie van de wijkbewoner en wordt voorkomen dat de straf haaks staat op een ingezet zorgtraject.
De rol van het OM in de Proeftuin past bij een aantal Minimumnormen Straf met Zorg. Op dit moment onderzoeken we hoe we invulling kunnen geven aan minimumnorm 1.1. Hoe gaan we om met zaken die niet bewijsbaar zijn, maar wel een aantoonbare zorg is? Kunnen we die zaken bijvoorbeeld warm
overdragen aan de Proeftuin?
Verder heeft deze pilot betrekking op minimumnorm 3 en 3.1. Als we als OM zien dat er multiproblematiek speelt, dan kunnen we onze partners uit de Proeftuin inschakelen om contextinformatie te verkrijgen en zo tot een meer passende beslissing te komen. Dat speelde onder andere in de casus met een persoon die veel problemen had op meerdere leefgebieden (psychische
problematiek, financiële problematiek en geen stabiele huisvesting).
Al lange tijd zijn verschillende partijen met deze persoon aan de slag om hem te helpen. Echter zonder duurzaam succes. In het kader van strafbare feiten is de casus ingestroomd in de pilot voor de verbinding van Proeftuin Ruwaard met de
justitiële keten.
In een multidisciplinair overleg met alle betrokken partijen (waaronder het sociaal domein en de zorg) is besloten tot een advies aan het OM voor klinische behandeling die na afloop overgaat in een plek voor beschermd wonen met
ambulante begeleiding. Dit advies is overgenomen door de rechter.
“Ik denk dat we vooral kunnen leren om gebruik te maken van de contextinformatie die de partners hebben om zo te komen tot een sluitende aanpak. Hopelijk leiden dit soort initiatieven ertoe dat we de betrokken personen niet meer terug zien in de strafrechtketen.”
Het klinkt logisch dat het bij de Persoons Gebonden Aanpak-(pga)lokaal in Midden Nederland gaat om het op lokaal (gemeentelijk) niveau aandacht geven aan een persoonsgerichte aanpak. De casuïstiek lokaal betreft minder complexe zaken zaken dan de casuïstiek op de Zorg- en Veiligheidshuizen, maar er is wel een noodzaak voor een integrale aanpak. De focus ligt vooral op (sociale) begeleiding en zorg ter preventie en het voorkomen van verder afglijden van de doelgroep.
Wat deze pga-lokaal bijzonder maakt is de regie die de 39 gemeenten in Midden-Nederland voeren waardoor maatwerk kan worden geleverd om te voorkomen dat inwoners overlast blijven plegen, recidiveren of anderszins verder afglijden via lichte criminaliteit.
De doelgroep waar gemeenten en partners zich op richten bestaat uit inwoners van gemeenten in Midden-Nederland die overlast en/of criminaliteit plegen en waarvan de casus net te licht is voor het veiligheidshuis, maar te zwaar voor de reguliere aanpak van sociale wijkteams of ketenpartners. Het gaat om casussen waarbij een integraale aanpak met meerdere ketens nodig is.
Het OM is wel actief betrokken wat informatie-uitwisseling, maar sluit niet aan bij de lokale casus overleggen. Een van de redenen daarvoor is dat de oplossing vooral ligt in het bieden van zorg en hulp ter voorkoming van strafrechtelijk ingrijpen. Dat laatste is precies die context-informatie die relevant is voor de OM- professional om in een volgend stadium een juiste afweging te maken, zoals omschreven in minimumnorm Straf met Zorg 3.1:
De professional is in staat om in elke strafzaak te herkennen of er problematiek is op meerdere leefgebieden en deze informatie te verwerken in elke (strafvorderlijke) beslissing.
Daartoe moet hij altijd kennis hebben van het sociaal verhoor, de beschikbare context-informatie en justitiële informatie. Als een verdachte problemen heeft op meerdere leefgebieden (denk aan schulden, verslaving, recidive, psychische problemen etc.) moet de professional partners inschakelen om meer contextinformatie te verkrijgen om te komen tot een passende (afdoenings)beslissing. Dit kan de professional doen door o.a. tijdens ZSM bij de aanwezige partners vragen te stellen, een advies(rapport) vanuit de 3RO, RvdK of NIFP aan te vragen of een casus in te brengen in het Zorg- en Veiligheidshuis.
Als beleidsadviseur Straf met Zorg AP Midden Nederland onderhoudt Yvette Groenhart de contacten met de gemeentefunctionarissen van pga-lokaal. Zij ervaart de samenwerking en de eenduidige aanpak zoals die in de pga-lokaal is georganiseerd zeer positief. Gemeenten hebben nadrukkelijk een regisserende rol en zijn daardoor goed in positie. Zij kunnen maatwerk leveren door een werkwijze die past bij lokale wensen/noodzaak en die tegelijkertijd eenduidig is voor betrokken partners. Meer informatie over pga-lokaal Midden Nederland vind je via deze link.
Wil jij de online nieuwsbrief 'Straf met Zorg' in de toekomst ontvangen? Meld je dan aan via strafmetzorg@om.nl
Yvette Groenhart over de voordelen van de pga-lokaal voor de OM-professional:
“Het OM krijgt via de pga-lokaal van meer mensen in een vroeg stadium contextinformatie aangereikt. De casuïstiek op de ZVH is daarvoor te beperkt, namelijk circa 5% van het totaal aantal zaken dat het OM behandelt. De meerwaarde van een pga-lokaal zit op drie vlakken: