Advocaat-generaal Roel Dona over zaken die hem laten zien hoe belangrijk het is om in hoger beroep actuele informatie uit de eerste lijn toe te voegen.
Het was een veelplegerszaak zoals ik die vaak voorbij zie komen; winkeldiefstallen, overlast. Maar bij de voorbereiding van de zitting in hoger beroep, zag ik dat de verdachte de maand ervoor bij een andere zaak in eerste aanleg een ISD-maatregel opgelegd had gekregen. Dat is een plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders met als doel gedragsverandering en recidivevermindering. Tegen die uitspraak was hij niet in hoger beroep gegaan, terwijl hij dat bij al zijn andere zaken wel deed. Was hij dat vergeten of koos hij er bewust voor om te veranderen?
Als wij een zaak in hoger beroep behandelen dan is zo’n zaak soms al twee of drie jaar oud. In die tijd is er vaak alweer veel gebeurd in het leven van verdachten. Er zijn nieuwe strafbare feiten bijgekomen, mensen besluiten hun gedrag te veranderen of problemen zoals verslavingen worden groter. Dat is wel belangrijk om te weten voorafgaand aan de zitting. Want in het geval van deze veelpleger kan een behandelplan van een ISD-maatregel doorkruist worden door een nieuwe gevangenisstraf.
Uit het contact met zijn advocaat werd duidelijk dat de verdachte heel bewust het vonnis met de ISD-maatregel had geaccepteerd. Deze informatie kon ik alsnog toevoegen aan het dossier en zo hadden we op zitting ineens een heel ander gesprek. Nu konden de raadsheren en ik met de verdachte bespreken hoe hij zijn herstel voor zich zag. Zeker bij dit type verdachten, veelplegers, is het lastig om een moment te vinden waarop de motivatie om te veranderen groot genoeg is. Dat moment leek nu te zijn. En met alle procespartijen kwamen we zo tot een betere afdoening, namelijk een op maat gesneden voorwaardelijke straf. Om op die manier de ISD-maatregel een kans te geven. Context Ik heb lang geleden mede aan de wieg gestaan van ZSM. Het breder kijken naar de context van een zaak, informatie delen met ketenpartners, een zaak afdoen zodat maatschappij, slachtoffers en verdachten het beste zijn geholpen. Voor mij is dit een normale manier van werken, maar binnen het ressortsparket nog niet de norm. Computersystemen tussen arrondissements- en ressortsparket sluiten nog onvoldoende op elkaar aan. En het is soms lastig een contactpersoon te vinden die weet of er rondom een verdachte plannen van aanpak lopen. Het zou helpen als officieren in de eerste en tweede lijn elkaar vaker zouden opzoeken. In grote strafzaken is die overdracht er wel. Maar juist in de relatief kleinere (ZSM-)zaken is het belangrijk dit ook te doen. Want in dat soort zaken is de maatschappelijke overlast vaak ook groot.
Laatst nog had ik een belagingszaak in hoger beroep. Rondom deze zitting werd de verdachte aangehouden voor nieuwe strafbare feiten. Door contact te leggen met de officier in de eerste lijn konden we elkaars zaak versterken. In hoger beroep kwam er versnelling in de gevraagde psychiatrische en psychische rapportages vanwege de aanhouding. En in de voorgeleiding van de nieuwe zaak kon de officier laten zien dat er in hoger beroep aanvullende rapportages waren aangevraagd. Het was de eerste keer dat ik zag wat het effect van samenwerking tussen eerste en tweede lijn was op een slachtoffer. Het feit dat zowel de officier als de advocaat-generaal wisten wat er speelde, gaf haar veel vertrouwen in de afhandeling van de zaak. Als advocaat-generaal kun je meerwaarde genereren door actuele informatie over de achtergrond van de verdachte toe te voegen. En het leidt tot betere beslissingen in de zittingszaal. Het klopt dat dit meer tijd kost. Maar hiervoor tijd vrijmaken, om zo de kwaliteit van de uitkomst van zittingen te verhogen, dat geeft mij echt voldoening.
Om een betere overdracht van contextinformatie over kwetsbare verdachten te krijgen zijn het ressortparket Arnhem-Leeuwarden en arrondissementsparketten Noord- en Midden-Nederland eind 2021 gestart met de pilot ‘Straf met Zorg: zorgvuldig straffen’. Bij kwetsbare verdachten zijn vaak verschillende ketenpartners betrokken. Door de verbinding en informatie-uitwisseling tussen het Ressortsparket en het Arrondissementsparket, beschikt de tweede lijn over ‘het perfecte plaatje’. De advocaat-generaal gaat met de meest volledige en up-to-date-informatie naar zitting. En de afdoening in de tweede lijn sluit (zoveel mogelijk) aan bij het plan van aanpak van de eerste lijn. Op deze manier draagt het bij aan een meer betekenisvolle afdoening. De eerste resultaten van de pilot zijn zo positief dat deze werkwijze in de tweede helft van dit jaar ook in de rest van het land geïmplementeerd wordt.